Artykuły
Kolejne zmiany w procedurze cywilnej

Kolejne zmiany w procedurze cywilnej

Kodeks postępowania cywilnego (dalej k.p.c.) w art. 6 konstytuuje zasadę szybkości postępowania. Niestety jednak, na dzień dzisiejszy dynamika procesu cywilnego sprowadza się do dynamicznych zmian procedury cywilnej, które niekoniecznie wpływają na dynamikę samego procesu. Czy to się zmieni?

 

Zakończyły się konsultacje społeczne dotyczące kolejnego projektu zmian k.p.c. Zmiany mają charakter wielopłaszczyznowy, niemniej projekt uwypukla w szczególności dwa najważniejsze obszary, które mają ulec poprawie. 

 

Pierwszy obszar to ww. dynamika, a także ekonomika procesu cywilnego. Poprawa ma zostać osiągnięta chociażby poprzez zwolnienie sądów z wysyłania zbędnej korespondencji (takiej jak zarządzenia o doręczeniu pozwu stronie pozwanej, bądź rezygnacji z informowania strony pozwanej o odrzuceniu pozwu jeszcze jej niedoręczonego). Drugi obszar zmian zakreślony w nowelizacji, to liczne problemy interpretacyjne powstałe na skutek nieprecyzyjnych rozwiązań poprzednich nowelizacji – nowy projekt ma tę sytuację uzdrowić. 

 

Do istotniejszych zmian, jakie zawarte zostały w omawianym projekcie, należą: 

 

– zmiana właściwości rzeczowej spraw rozpoznawanych w sądach rejonowych,

 

– problematyka doręczeń korespondencji dla podmiotów zarejestrowanych w Centralnej Ewidencji o Działalności Gospodarczej, 

 

– odrębne postępowanie w sprawach przeciwko konsumentom. 
 
Poniżej przybliżam te zagadnienia. 
 

 

Zmiana właściwości rzeczowej spraw rozpoznawanych w I instancji przez sądy rejonowe
 
Zasadą jest, że sądy rejonowe rozpoznają w pierwszej instancji wszystkie sprawy, które nie są zastrzeżone do rozpoznania w pierwszej instancji przez sądy okręgowe (art. 16 §1 k.p.c.). Natomiast sądy okręgowe rozpoznają sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych – oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a także spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym (art. 17 pkt 4 k.p.c.). Sąd rejonowy właściwy jest więc do rozpoznania spraw o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu nie przekroczyła siedemdziesięciu pięciu tysięcy złotych. 
 
Omawiany projekt zmienia tę zasadę w taki sposób, że sąd rejonowy pozostanie właściwy do rozpoznania sprawy, jeżeli wartość przedmiotu sporu w sprawie nie przekroczy stu pięćdziesięciu tysięcy złotych. Co skłoniło ustawodawcę do tak znacznego podwyższenia wartości przedmiotu sporu, które wpłynie na właściwość sądu? Projektodawca w uzasadnieniu projektu powołuje się na wzrost średnich wynagrodzeń oraz PKB w Polsce, a także coraz większą dynamikę wpływu spraw do sądów okręgowych, przy jednoczesnym spadku dynamiki wpływów spraw do rozpoznania przez sądy rejonowe. 
 
Uzasadnienie to stoi w sprzeczności z raportem “Tendencje wpływu spraw do polskich sądów powszechnych” autorstwa prof. dr. hab. Andrzeja Siemaszko, dr. Pawła Ostaszewskiego oraz dr Justyny Włodarczyk-Madejskiej. Zgodnie bowiem z nim, w latach 2002-2017 w Polsce, od 2003 roku około 93,5% spraw cywilnych wpłynęło do rozpatrzenia przez sądy rejonowe, natomiast zaledwie 5,8% spraw rozpoznawane było przez sądy okręgowe – zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji. Dane te każą przypuszczać, że planowane zmiany przyczynią się do wydłużenia okresu rozpoznawania spraw przez – mocno już teraz obciążone – sądy rejonowe. 
 

 

Doręczenia pism podmiotom wpisanym do CEIDG
 
7 listopada 2019 roku weszła w życie nowelizacja k.p.c., która zmieniła wcześniej obowiązującą regułę dotyczącą doręczenia pierwszych pism procesowych stronie pozwanej, pozwalającą na tzw. fikcję doręczeń. Fikcja doręczeń utrzymana została w sytuacji gdy “stronie podlegającej wpisowi do rejestru sądowego nie można doręczyć pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających ze względu na nieujawnienie w tym rejestrze zmiany adresu”. Wtedy pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia (chyba, że nowy adres jest sądowi znany).
 
Powyższy wyjątek od ogólnej zasady zrodził wiele problemów interpretacyjnych. Powstawało pytanie o możliwość zastosowania tej instytucji do podmiotów wpisanych do rejestru przedsiębiorców Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej
 
Wątpliwości te zostają rozwiane przez projektodawcę w omawianej nowelizacji k.p.c. Otóż zakłada on wprowadzenie regulacji (art. 139 §21), zgodnie z którą ”jeżeli stronie będącej przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej nie można doręczyć pierwszego pisma w sprawie w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających ze względu na nieujawnienie w tej ewidencji zmiany adresu do doręczeń, pismo to doręcza się na adres zamieszkania strony.” Zmiana z pewnością jest korzystna dla ujednolicenia procesu. Wyłącza bowiem wszelkie wątpliwości interpretacyjne odnośnie możliwości zastosowania fikcji doręczenia w stosunku do przedsiębiorców wpisanych do rejestru CEIDG. Może jednak wpłynąć na uchylanie się od obowiązku podawania aktualnych danych do rejestru przez przedsiębiorców, a także doprowadzić do wydłużenia się procesów przeciwko nim. Może też skutkować łatwiejszym uchylaniem się od odpowiedzialności przez dłużnika wpisanego do rejestru CEIDG. 
 

 

Postępowanie w sprawach konsumenckich
 
Projekt nowelizacji k.p.c. przewiduje wprowadzenie nowego, nieznanego dotychczas postępowania odrębnego – w sprawach z udziałem konsumentów. Postępowanie to ma zastosowanie do spraw o roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy oraz o roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi (art. 45814 k.p.c. – 45816 k.p.c.).
 
Jak uzasadnia projektodawca, nowe rozwiązanie jest wyjściem naprzeciw potrzebom precyzyjniejszej ochrony konsumentów w sporach z przedsiębiorcami. Projekt przewiduje możliwość wytoczenia powództwa przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania konsumenta, co ma ułatwić konsumentom realizację prawa do sądu. Regulacja ta nie dotyczy spraw, w których k.p.c. przewiduje właściwość wyłączną sądu. 
 
Kolejna nowa regulacja przewidziana w projekcie wynika z próby zapewnienia szybkości procesu w sprawach konsumenckich. Polega na obowiązku powoływania przez przedsiębiorcę będącego powodem wszystkich twierdzeń i dowodów w pozwie, będącego zaś pozwanym – w odpowiedzi na pozew, w terminie wyznaczonym przez przewodniczącego. 
 
Regulacja ta jest znana, bowiem obowiązuje w istniejącym już odrębnym postępowaniu – w sprawach gospodarczych. Nie sposób nie przyznać racji projektodawcy, że ukształtowanie w ten sposób obowiązku dowodowego prowadzi do szybszego ukończenia postępowania. Już w pierwszym piśmie procesowym zobowiązuje bowiem do powołania wszystkich dowodów uzasadniających racje przedsiębiorcy.
 
Projekt przewiduje również możliwość obciążenia przedsiębiorcy kosztami procesu w całości lub w części, a nawet podwyższenia ich maksymalnie dwukrotnie, w sytuacji, gdy zaniechał on próby ugodowego zakończenia sporu, uchylił się od udziału w nim lub uczestniczył w nim w złej wierze, co doprowadziło do zbędnego wytoczenia powództwa lub wadliwego określenia przedmiotu sprawy. 
 
Projektodawca uzasadnia tę regulację próbą zmuszenia przedsiębiorcy do zachowania dobrych praktyk w zakresie dążenia do polubownego zakończenia sporu. Regulację tę można jednak uznać za zbyt restrykcyjną. Ukształtowana w sposób wskazany w projekcie, może doprowadzić do zawierania przez przedsiębiorców skrajnie niekorzystnych ugód z uwagi na możliwość obciążenia ich kosztami procesu. 
 
 
Podsumowanie 
 
Przytoczone zmiany stanowią niewielką część nowelizowanych przepisów. Sam projekt zawiera ponad sto stron i wprowadza lub zmienia liczne regulacje w obszarze całego Kodeksu postępowania cywilnego. Jak podkreśla projektodawca, jest on konieczny dla wyjaśnienia licznych wątpliwości, które pojawiły się wraz z poprzednią nowelizacją. Czy jednak nowelizacja ustawy w celu wyjaśnienia regulacji zawartych w poprzedniej nowelizacji mieści się w ramach zasad przyzwoitej legislacji? 
 
Projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego znajduje się pod poniższym linkiem.

 

Kodeks postępowania cywilnego (dalej k.p.c.) w art. 6 konstytuuje zasadę szybkości postępowania. Niestety jednak, na dzień dzisiejszy dynamika procesu cywilnego sprowadza się do dynamicznych zmian procedury cywilnej, które niekoniecznie wpływają na dynamikę samego procesu. Czy to się zmieni?

 

Zakończyły się konsultacje społeczne dotyczące kolejnego projektu zmian k.p.c. Zmiany mają charakter wielopłaszczyznowy, niemniej projekt uwypukla w szczególności dwa najważniejsze obszary, które mają ulec poprawie. 

 

Pierwszy obszar to ww. dynamika, a także ekonomika procesu cywilnego. Poprawa ma zostać osiągnięta chociażby poprzez zwolnienie sądów z wysyłania zbędnej korespondencji (takiej jak zarządzenia o doręczeniu pozwu stronie pozwanej, bądź rezygnacji z informowania strony pozwanej o odrzuceniu pozwu jeszcze jej niedoręczonego). Drugi obszar zmian zakreślony w nowelizacji, to liczne problemy interpretacyjne powstałe na skutek nieprecyzyjnych rozwiązań poprzednich nowelizacji – nowy projekt ma tę sytuację uzdrowić. 

 

Do istotniejszych zmian, jakie zawarte zostały w omawianym projekcie, należą: 

 

– zmiana właściwości rzeczowej spraw rozpoznawanych w sądach rejonowych,

 

– problematyka doręczeń korespondencji dla podmiotów zarejestrowanych w Centralnej Ewidencji o Działalności Gospodarczej, 

 

– odrębne postępowanie w sprawach przeciwko konsumentom. 
 
Poniżej przybliżam te zagadnienia. 
 

 

Zmiana właściwości rzeczowej spraw rozpoznawanych w I instancji przez sądy rejonowe
 
Zasadą jest, że sądy rejonowe rozpoznają w pierwszej instancji wszystkie sprawy, które nie są zastrzeżone do rozpoznania w pierwszej instancji przez sądy okręgowe (art. 16 §1 k.p.c.). Natomiast sądy okręgowe rozpoznają sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych – oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a także spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym (art. 17 pkt 4 k.p.c.). Sąd rejonowy właściwy jest więc do rozpoznania spraw o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu nie przekroczyła siedemdziesięciu pięciu tysięcy złotych. 
 
Omawiany projekt zmienia tę zasadę w taki sposób, że sąd rejonowy pozostanie właściwy do rozpoznania sprawy, jeżeli wartość przedmiotu sporu w sprawie nie przekroczy stu pięćdziesięciu tysięcy złotych. Co skłoniło ustawodawcę do tak znacznego podwyższenia wartości przedmiotu sporu, które wpłynie na właściwość sądu? Projektodawca w uzasadnieniu projektu powołuje się na wzrost średnich wynagrodzeń oraz PKB w Polsce, a także coraz większą dynamikę wpływu spraw do sądów okręgowych, przy jednoczesnym spadku dynamiki wpływów spraw do rozpoznania przez sądy rejonowe. 
 
Uzasadnienie to stoi w sprzeczności z raportem “Tendencje wpływu spraw do polskich sądów powszechnych” autorstwa prof. dr. hab. Andrzeja Siemaszko, dr. Pawła Ostaszewskiego oraz dr Justyny Włodarczyk-Madejskiej. Zgodnie bowiem z nim, w latach 2002-2017 w Polsce, od 2003 roku około 93,5% spraw cywilnych wpłynęło do rozpatrzenia przez sądy rejonowe, natomiast zaledwie 5,8% spraw rozpoznawane było przez sądy okręgowe – zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji. Dane te każą przypuszczać, że planowane zmiany przyczynią się do wydłużenia okresu rozpoznawania spraw przez – mocno już teraz obciążone – sądy rejonowe. 
 

 

Doręczenia pism podmiotom wpisanym do CEIDG
 
7 listopada 2019 roku weszła w życie nowelizacja k.p.c., która zmieniła wcześniej obowiązującą regułę dotyczącą doręczenia pierwszych pism procesowych stronie pozwanej, pozwalającą na tzw. fikcję doręczeń. Fikcja doręczeń utrzymana została w sytuacji gdy “stronie podlegającej wpisowi do rejestru sądowego nie można doręczyć pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających ze względu na nieujawnienie w tym rejestrze zmiany adresu”. Wtedy pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia (chyba, że nowy adres jest sądowi znany).
 
Powyższy wyjątek od ogólnej zasady zrodził wiele problemów interpretacyjnych. Powstawało pytanie o możliwość zastosowania tej instytucji do podmiotów wpisanych do rejestru przedsiębiorców Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej
 
Wątpliwości te zostają rozwiane przez projektodawcę w omawianej nowelizacji k.p.c. Otóż zakłada on wprowadzenie regulacji (art. 139 §21), zgodnie z którą ”jeżeli stronie będącej przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej nie można doręczyć pierwszego pisma w sprawie w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających ze względu na nieujawnienie w tej ewidencji zmiany adresu do doręczeń, pismo to doręcza się na adres zamieszkania strony.” Zmiana z pewnością jest korzystna dla ujednolicenia procesu. Wyłącza bowiem wszelkie wątpliwości interpretacyjne odnośnie możliwości zastosowania fikcji doręczenia w stosunku do przedsiębiorców wpisanych do rejestru CEIDG. Może jednak wpłynąć na uchylanie się od obowiązku podawania aktualnych danych do rejestru przez przedsiębiorców, a także doprowadzić do wydłużenia się procesów przeciwko nim. Może też skutkować łatwiejszym uchylaniem się od odpowiedzialności przez dłużnika wpisanego do rejestru CEIDG. 
 

 

Postępowanie w sprawach konsumenckich
 
Projekt nowelizacji k.p.c. przewiduje wprowadzenie nowego, nieznanego dotychczas postępowania odrębnego – w sprawach z udziałem konsumentów. Postępowanie to ma zastosowanie do spraw o roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy oraz o roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi (art. 45814 k.p.c. – 45816 k.p.c.).
 
Jak uzasadnia projektodawca, nowe rozwiązanie jest wyjściem naprzeciw potrzebom precyzyjniejszej ochrony konsumentów w sporach z przedsiębiorcami. Projekt przewiduje możliwość wytoczenia powództwa przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania konsumenta, co ma ułatwić konsumentom realizację prawa do sądu. Regulacja ta nie dotyczy spraw, w których k.p.c. przewiduje właściwość wyłączną sądu. 
 
Kolejna nowa regulacja przewidziana w projekcie wynika z próby zapewnienia szybkości procesu w sprawach konsumenckich. Polega na obowiązku powoływania przez przedsiębiorcę będącego powodem wszystkich twierdzeń i dowodów w pozwie, będącego zaś pozwanym – w odpowiedzi na pozew, w terminie wyznaczonym przez przewodniczącego. 
 
Regulacja ta jest znana, bowiem obowiązuje w istniejącym już odrębnym postępowaniu – w sprawach gospodarczych. Nie sposób nie przyznać racji projektodawcy, że ukształtowanie w ten sposób obowiązku dowodowego prowadzi do szybszego ukończenia postępowania. Już w pierwszym piśmie procesowym zobowiązuje bowiem do powołania wszystkich dowodów uzasadniających racje przedsiębiorcy.
 
Projekt przewiduje również możliwość obciążenia przedsiębiorcy kosztami procesu w całości lub w części, a nawet podwyższenia ich maksymalnie dwukrotnie, w sytuacji, gdy zaniechał on próby ugodowego zakończenia sporu, uchylił się od udziału w nim lub uczestniczył w nim w złej wierze, co doprowadziło do zbędnego wytoczenia powództwa lub wadliwego określenia przedmiotu sprawy. 
 
Projektodawca uzasadnia tę regulację próbą zmuszenia przedsiębiorcy do zachowania dobrych praktyk w zakresie dążenia do polubownego zakończenia sporu. Regulację tę można jednak uznać za zbyt restrykcyjną. Ukształtowana w sposób wskazany w projekcie, może doprowadzić do zawierania przez przedsiębiorców skrajnie niekorzystnych ugód z uwagi na możliwość obciążenia ich kosztami procesu. 
 
 
Podsumowanie 
 
Przytoczone zmiany stanowią niewielką część nowelizowanych przepisów. Sam projekt zawiera ponad sto stron i wprowadza lub zmienia liczne regulacje w obszarze całego Kodeksu postępowania cywilnego. Jak podkreśla projektodawca, jest on konieczny dla wyjaśnienia licznych wątpliwości, które pojawiły się wraz z poprzednią nowelizacją. Czy jednak nowelizacja ustawy w celu wyjaśnienia regulacji zawartych w poprzedniej nowelizacji mieści się w ramach zasad przyzwoitej legislacji? 
 
Projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego znajduje się pod poniższym linkiem.